Przewaga kontraktowa: czego sieć nie może żądać od producenta

Poradnik nie jest poradą prawną. Opieramy się na tekstach ustaw w ISAP, stan na listopad 2026. Przy konkretnej umowie albo sporze skonsultuj się z prawnikiem.

Kogo chroni ustawa o przewadze kontraktowej

Pełna nazwa to ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi (tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 1773). Stosuje się ją do umów nabycia produktów rolnych lub spożywczych między nabywcami a dostawcami (art. 2). Produkty rolne lub spożywcze to produkty z załącznika I do Traktatu o funkcjonowaniu UE oraz produkty przetworzone z ich wykorzystaniem z przeznaczeniem do spożycia (art. 3 pkt 4). Chemii gospodarczej i kosmetyków ustawa nie obejmuje.

Ochrona zależy od różnicy obrotów. Art. 7 ust. 2 zakłada przewagę kontraktową nabywcy, gdy na przykład:

Kwoty w euro przelicza się na złote według średniego kursu NBP z ostatniego dnia poprzedniego roku obrotowego (art. 7 ust. 7). Duże sieci handlowe mają zwykle obroty wielokrotnie wyższe niż mały i średni producent.

Czego sieć nie może od Ciebie żądać

Art. 8 ust. 1 wymienia praktyki uznane za nieuczciwe. Przy nich nie trzeba wykazywać, że są sprzeczne z dobrymi obyczajami (art. 9). Pierwsza grupa, pkt 1-10, nie ma wyjątku w postaci uzgodnienia w umowie:

1. Zapłata po terminie: później niż 30 dni przy łatwo psujących się produktach i później niż 60 dni przy pozostałych (pkt 1). Łatwo psujące się to takie, które mogą przestać nadawać się do sprzedaży w ciągu 30 dni od wyprodukowania (art. 3 pkt 2).
2. Anulowanie zamówienia łatwo psujących się produktów później niż 30 dni przed terminem dostawy (pkt 2).
3. Jednostronna zmiana warunków umowy: dostaw, jakości, płatności, cen albo usług z pkt 11-16 (pkt 3).
4. Nieuzasadnione obniżanie należności za dostarczone produkty po ich przyjęciu, w szczególności przez żądanie rabatu (pkt 4).
5. Płatności niezwiązane ze sprzedażą Twoich produktów (pkt 5).
6. Zapłata za stratę lub pogorszenie towaru w obiektach sieci albo po przejściu własności, gdy nie jest to Twoja wina (pkt 6).
7. Odmowa pisemnego potwierdzenia warunków umowy, gdy o nie poprosisz (pkt 7).
8. Bezprawne wykorzystanie Twoich tajemnic przedsiębiorstwa (pkt 8).
9. Groźba działań odwetowych albo ich podjęcie, gdy korzystasz ze swoich praw (pkt 9).
10. Koszty rozpatrywania skarg konsumentów w sprawach, które nie wynikają z Twojej winy (pkt 10).

Co jest dozwolone tylko po uzgodnieniu w umowie

Druga grupa, pkt 11-16, to zwrot niesprzedanego towaru bez zapłaty, opłaty za przechowywanie, prezentowanie lub oferowanie produktów, pokrywanie kosztów obniżek w promocjach sieci, opłaty za reklamę, za marketing i za pracowników urządzających sklep. Te praktyki nie są nieuczciwe, jeśli przed ich stosowaniem zostały jasno i jednoznacznie uzgodnione w umowie (art. 8 ust. 2 pkt 1). Przy kosztach obniżek w promocji umowa musi być zawarta przed promocją i określać jej początek, czas trwania i liczbę produktów (art. 8 ust. 2 pkt 2).

Przy opłatach z pkt 12-16 możesz zażądać, żeby sieć podała na piśmie szacunkowe stawki lub łączne płatności, a przy pkt 12 i 14-16 także szacunkowy koszt usługi i podstawę jego wyliczenia (art. 8 ust. 5). Szczegóły i przykład z liczbami opisujemy w poradniku o opłatach półkowych.

Przykład: ile kosztuje zgoda na żądanie, którego można odmówić

Producent konserw rybnych sprzedaje do sieci A za 2 000 000 zł rocznie w cenach cennikowych. Koszt wytworzenia to 62% ceny. Warunki: rabat na fakturze 5%, retro 5%, marketing 2%, logistyka 3%, opłaty stałe 30 000 zł, termin płatności 60 dni, kredyt 9% rocznie.

Dziś zysk na sieci wynosi 411 890 zł. Po zgodzie na oba żądania spadłby do 359 836 zł.

To tyle co obniżka ceny o 2,6%. Konserwy nie są łatwo psującym się produktem, więc zapłata później niż 60 dni od zakończenia okresu dostaw lub od dostawy to praktyka z art. 8 ust. 1 pkt 1. Żądanie rabatu za towar już przyjęty może być nieuzasadnionym obniżaniem należności z pkt 4, a zmiana warunków bez Twojej zgody jest zakazana przez pkt 3.

Odmowa nie wyklucza rozmowy o warunkach na kolejny rok. Wtedy jednak to Ty decydujesz, co oddajesz i w zamian za co.

Chemia, kosmetyki i terminy płatności poza żywnością

Producentów spoza żywności chroni ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Jej art. 15 ust. 1 pkt 4 uznaje za czyn nieuczciwej konkurencji pobieranie innych niż marża handlowa opłat za przyjęcie towaru do sprzedaży. Takie sprawy rozstrzygają sądy cywilne.

Terminy płatności reguluje ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Gdy płaci duży przedsiębiorca, a wierzycielem jest mikro, mały albo średni przedsiębiorca, termin zapłaty nie może przekroczyć 60 dni od doręczenia faktury (art. 7 ust. 2a). Jak policzyć koszt terminu, pokazujemy w poradniku o terminach płatności.

Jak odmówić i jak zgłosić naruszenie

• Odpowiedz na piśmie i wskaż przepis, na przykład art. 8 ust. 1 pkt 4 przy żądaniu rabatu za przyjęty towar.
• Poproś o pisemne potwierdzenie obowiązujących warunków. Sieć nie może odmówić (art. 8 ust. 1 pkt 7).
• Zbieraj dokumenty: maile, noty, protokoły spotkań. Zawiadomienie do UOKiK powinno uprawdopodobnić naruszenie i mieć dołączone dowody (art. 15 ust. 2 i 3).
• Zgłoś praktykę do UOKiK. Zawiadomienie może złożyć każdy (art. 15 ust. 1). Dane zgłaszającego dostawcy i informacje, których ujawnienie mogłoby mu zaszkodzić, nie są ujawniane stronom postępowania (art. 15 ust. 5). UOKiK przyjmuje zgłoszenia formularzem online, e-mailem na [email protected] i przez ePUAP.

Za naruszenie zakazu prezes UOKiK może nałożyć karę do 3% obrotu z roku poprzedzającego nałożenie kary (art. 42 ust. 1). Jak przygotować się do rozmowy, w której sieć prosi o ustępstwa, piszemy w poradniku o negocjacjach z siecią handlową.

Liczby w przykładach są ilustracyjne i nie opisują warunków żadnej konkretnej sieci. Każdy wynik policzyliśmy w kalkulatorach Kaskady Cen. Poradnik nie jest poradą prawną ani podatkową.